Naar de inhoud
Steven’s StudyHub

Causal Loop Diagram (CLD)

Een Causal Loop Diagram (CLD) is het kerninstrument van kwalitatief systeemdenken. Het visualiseert hoe variabelen elkaar beïnvloeden via causale relaties en terugkoppelingslussen, en maakt de structuur zichtbaar die bepaalt hoe het systeem zich gedraagt.

Definitie CLD

Een grafisch hulpmiddel om relaties tussen elementen binnen een complex systeem te illustreren. Bevat: variabelen (die kunnen stijgen of dalen), causale relaties (met polariteit + of −), feedbackloops (R of B) en vertragingen (||).

Bouwsteen 1: Variabelen

Elke variabele is een grootheid die in de tijd kan toenemen of afnemen. Gebruik zelfstandige naamwoorden en zorg dat de variabele dynamisch is.

✓ Goede variabelen✗ Slechte variabelenWaarom fout?
Aantal klantenKlantenEntiteit, geen dynamische grootheid
Hoogte van de prijsPrijs is te hoogBevat een oordeel: gebruik neutrale formulering
Mate van klanttevredenheidTevreden klantenWerkt beter als 'mate van…'
PersoneelsverloopMensen die weggaanTe omschrijvend: gebruik één kernbegrip

Bouwsteen 2: Causale relaties en polariteit

Een pijl van A naar B met + of − geeft de richting van de invloed aan: niet of de relatie goed of slecht is.

TekenNaamWanneer?Voorbeeld
+ of S (Same)Positief / versterkendA↑ → B↑ én A↓ → B↓Meer marketing → meer bekendheid
− of O (Opposite)Negatief / tegengesteldA↑ → B↓ én A↓ → B↑Hogere prijs → lagere vraag
|| op pijlVertraging (delay)Tijdsvertraging in de relatieInvestering in kwaliteit → na verloop van tijd hogere tevredenheid
Let op: causaliteit vs. correlatie

Een pijl in een CLD is een causale relatie: A veroorzaakt B. Niet: A en B zijn gecorreleerd. Vraag jezelf altijd af: als A stijgt terwijl al het andere gelijk blijft, stijgt of daalt B dan?

Bouwsteen 3: Feedbackloops

Feedbackloops ontstaan wanneer een causale keten zichzelf sluit: de uitkomst beïnvloedt de oorzaak terug.

Geld op rekening Rente-inkomsten + + R Reinforcing loop: bankrekening: versterkt zichzelf → exponentiële groei of verval

Reinforcing loop (R): initiële stijging → verdere stijging (of daling → verdere daling). Gedragspatroon: exponentiële groei of verval. Gevaar: overshoot & collapse als een beperkende factor ontbreekt. Voorbeeld: meer tevreden klanten → meer mond-tot-mondreclame → meer nieuwe klanten → meer omzet → betere service → meer tevreden klanten.

Kamertemperatuur Kachel aan/uit − + B Balancing loop: thermostaat: corrigeert richting een doel → stabiliserend

Balancing loop (B): initiële stijging → correctie naar beneden; het systeem streeft naar een evenwichtspunt of doel. Gedragspatroon: doelzoekend. Verborgen complexiteit: een vertraging in de B-loop kan oscillatie of overshoot veroorzaken. Voorbeeld: thermostaat: ruimte wordt kouder → verschil met doel groeit → kachel aan → ruimte warmt op → verschil krimpt → kachel uit.

Polariteitsregel: herken feedbackloops (examen!)

Tel het aantal negatieve (−) relaties in de loop:

  • EVEN aantal (0, 2, 4, …) = Reinforcing loop (R): versterkt zichzelf
  • ONEVEN aantal (1, 3, 5, …) = Balancing loop (B): corrigeert zichzelf

Tip: een loop met nul negatieve relaties (alle +) is altijd R; precies één negatieve relatie is altijd B.

Stappen voor het maken van een CLD

  1. Kies een centraal probleem of variabele en zet die in het midden.
  2. Identificeer 5-10 relevante variabelen die samenhangen met het probleem.
  3. Teken causale pijlen en geef elke pijl een polariteit (+ of −).
  4. Identificeer feedbackloops: gesloten kringen van causale relaties.
  5. Label elke loop (R1, B1, …) met een betekenisvolle naam.
  6. Voeg vertragingen toe (||) waar causaliteit niet onmiddellijk optreedt.
  7. Teken een graph over time: hoe verwacht je dat de centrale variabele zich gedraagt?

Sterktes en zwaktes van CLD

✓ Sterkte✗ Zwakte
Geeft strategisch overzicht van de probleemstructuurKan tot onjuiste inferenties leiden als causale relaties verkeerd zijn
Relatief intuïtief: ook niet-modelleurs begrijpen hetOnderscheidt niet tussen fysieke stromen en informatiestromen
Stimuleert discussie over aannames en causaliteitKan geen niet-lineaire relaties weergeven
Minder data nodig: kwalitatief toepasbaarSubjectief: twee mensen kunnen hetzelfde systeem anders modelleren
Makkelijk te tekenen en aan te passenGeen tijdsdimensie: laat geen accumulatie zien

Modellen bij dit hoofdstuk

BAFRO · CLD BOUWSTENEN Reinforcing loop (R): bankrekening Geld op rekening Rente- inkomsten + + R1 groeikring Meer geld op rekening → meer rente-inkomsten (+) → stroomt terug in de stock (+) → versterkt zichzelf. Herkenningsteken: EVEN aantal negatieve (−) pijlen in de loop (hier: 0) → Reinforcing (R). Gedrag: exponentiële groei (of verval, als de richting omkeert). Gevaar: overshoot & collapse zonder beperkende factor. Andere voorbeelden van R-loops: reputatie-spiraal, marktaandeel-loop, kennis-loop, schulden-spiraal (werkt ook negatief!). Polariteitsregel: 0 of 2 negatieve pijlen = R · 1 of 3 negatieve pijlen = B · collegestof BAFRO (Meadows, 2008)

Reinforcing loop (R): bankrekening: Een reinforcing loop versterkt zichzelf: meer geld op rekening geeft meer rente-inkomsten, die weer terugstromen in de stock. Herkenningsteken: een EVEN aantal negatieve relaties in de loop (hier 0). Gedrag: exponentiële groei of verval, met risico op overshoot & collapse zonder beperkende factor.

BAFRO · CLD BOUWSTENEN Balancing loop (B): thermostaat Kloof (doel − werkelijke temp.) Kachel aan/uit + − B1 stabiliseert Temperatuur daalt → kloof neemt toe (+) → kachel aan (+) → temperatuur stijgt → kloof neemt af (−) → kachel uit. Herkenningsteken: ONEVEN aantal negatieve (−) pijlen in de loop (hier: 1) → Balancing (B). Gedrag: doelzoekend, stabiliserend. Verborgen complexiteit: een vertraging (||) in de B-loop kan oscillatie veroorzaken. Andere voorbeelden van B-loops: slaap-loop, voorraadbeheer, marktverzadiging, prijs-aanpassing naar evenwicht. Polariteitsregel: 0 of 2 negatieve pijlen = R · 1 of 3 negatieve pijlen = B · collegestof BAFRO (Meadows, 2008)

Balancing loop (B): thermostaat: Een balancing loop corrigeert zichzelf richting een doel: temperatuur daalt, de kloof met het setpoint groeit, de kachel gaat aan, temperatuur stijgt. Herkenningsteken: een ONEVEN aantal negatieve relaties (hier 1). Gedrag: doelzoekend en stabiliserend, met risico op oscillatie bij een vertraging.

Andere hoofdstukken van Business Analysis for Responsible Organisations

Test jezelf met oefenvragen