Aanvullende concepten: harde & zachte variabelen, white/black box

Harde vs. zachte variabelen

In een SFD komen twee soorten variabelen voor. Beide zijn valide: ook niet-tastbare concepten kunnen als stocks worden gemodelleerd.

Type	Definitie	Voorbeelden	Eenheid
Hard (tastbaar)	Fysiek meetbaar, concreet kwantificeerbaar	Omzet, voorraadniveau, aantal medewerkers, CO₂-uitstoot	€, personen, kg, ton CO₂
Soft (niet-tastbaar)	Abstract, moeilijk direct te meten: maar reëel en invloedrijk	Reputatie, motivatie, vertrouwen, klanttevredenheid	Dimensieloos of zelfgekozen (bv. reputatie-eenheden 0-100)

Omgaan met zachte variabelen

Gebruik 'dimensionless' als je geen betere maat hebt.
Of verzin een eenheid: 'reputatie-eenheden', 'motivatiescore', 'vertrouwensniveau (0-1)'.
Soms is een monetaire waarde mogelijk (bv. reputatieschade in €).
Wees transparant over wiens perspectief de variabele representeert.

White box vs. black box

Concept	Definitie	Toepassing in BAFRO
Black box	Het systeem is ondoorzichtig: je ziet inputs en outputs maar niet de interne werking	Traditioneel denken: 'we zetten marketing in, en dan stijgt de omzet': zonder inzicht in mechanismen
White box	Het systeem is transparant: interne structuur, feedbackloops en causaliteiten zichtbaar	SFD/CLD: het model maakt de interne werking zichtbaar voor alle stakeholders

Een goed systeemmodel maakt het systeem transparanter (white box): het toont wat er binnen de organisatie en haar context gebeurt, welke variabelen bepalend zijn en welke feedbackmechanismen het gedrag sturen: de kracht van het SFD ten opzichte van dashboards of spreadsheets.

Drijvende factoren (driving factors)

Type	Definitie	Voorbeeld	Hoe te modelleren?
Drijvende variabele (exogeen)	Beïnvloedt het systeem van buitenaf; wordt niet door het model verklaard	Bevolkingsgroei, technologische innovatie, overheidsbeleid	Als auxiliary met een constante of externe trend
Endogene variabele	Wordt door het systeem zelf verklaard en beïnvloed	Klanttevredenheid, personeelsverloop, reputatie	Als stock of auxiliary met eigen feedbackloops

Gebruik van driving factors

Ideaal voor externe trends uit de PESTELE-analyse.
Seminar 3: voeg minstens 2 externe trends toe als driving factors aan je CLD.
Maak duidelijk welke variabelen exogeen zijn en welke endogeen.

Nuttig gebruik van auxiliaries

Auxiliaries maken de relatie tussen stocks en flows begrijpelijker. Wiskundig kunnen ze worden geabsorbeerd in de flow-vergelijkingen, maar splitsen vergroot de leesbaarheid en aanpasbaarheid.

// Zonder auxiliary (moeilijker te lezen en aan te passen):
Births = Population * 0.02 * child_care_policy_effect

// Met auxiliary (duidelijker en makkelijker aan te passen):
Birth rate = 0.02 * child_care_policy_effect   [persons/(year·person)]
Births = Population * Birth rate               [persons/year]

// Typen auxiliaries:
// 1. Doelwaarden:        'Desired inventory', 'Target workforce'
// 2. Percentages/rates:  'Birth fraction', 'Depreciation rate'
// 3. Beleidsvariabelen:  'Child care policy', 'Government subsidy'
// 4. Informatieverwerking: 'Perceived sales', 'Expected demand'

Andere hoofdstukken van Business Analysis for Responsible Organisations

Test jezelf met oefenvragen