Naar de inhoud
Steven’s StudyHub

Het IJsberg-model (Iceberg Model)

Het IJsberg-model helpt om dieper te kijken dan de oppervlakkige 'events' naar de onderliggende structuren, gedragspatronen en mentale modellen die het gedrag van een systeem veroorzaken. Het is een aanvulling op CLD/SFD.

Events (gebeurtenissen)
Wat is er net gebeurd? · zichtbaar boven water
~ ~ ~ waterlijn ~ ~ ~
Patterns (patronen)
Is dit al eerder voorgevallen? Is er een trend?
Structures (structuren)
Welke structuur veroorzaakt dit patroon?
Mental models (mentale modellen)
Welke aannames liggen hieronder? · diepst onder water
NiveauWat je ziet/herkentTypische vraagBijbehorende tool
EventsLosse, concrete voorvallen die je direct waarneemtWat is er net gebeurd?Nieuwsberichten, rapporten, incidentanalyses
PatternsHerhalende trends over de tijd: het patroon achter de eventsIs dit al eerder voorgevallen? Is er een trend?Graphs over time, statistieken
StructuresDe systemen, processen, beleidsregels en organisatiestructuren die patronen veroorzakenWelke structuur veroorzaakt dit patroon?CLD, SFD, stakeholderanalyse
Mental modelsDe assumpties, overtuigingen, waarden en paradigma's die structuren in stand houdenWelke aannames liggen hieronder?PAM (aannames), leverage point 2 (paradigma)

Het grote inzicht: reageer je alleen op event-niveau (firefighting), dan los je het probleem nooit structureel op. Echte systeemverandering vereist interventies op het structuur- en mentale-modelniveau.

Voorbeeld: voedselverspilling bij Fresh Daily
  • Event: 'Deze week waren er 40 kg producten over die weggegooid moesten worden.'
  • Pattern: 'Voedselverspilling stijgt al drie jaar: gemiddeld 15% van de inkoop wordt afgeschreven.'
  • Structure: 'Het inkoopsysteem baseert bestellingen op gemiddelden uit het verleden, zonder seizoensfluctuaties of evenementen in de buurt.'
  • Mental model: 'Overvloed is beter dan tekort: klanten willen altijd een vol schap zien, anders gaan ze weg.' → dit mentale model stuurt het inkoopgedrag en de systeemstructuur.
Examen & groepsopdracht

Het IJsberg-model is een van de tools uit de cursus (Lecture 7, gastcollege). Gebruik het om te tonen dat je verder kijkt dan oppervlakkige events: dit verhoogt de analytische diepte van je consultancyrapport. Koppel het aan je systeemdiagram: events → patterns (graph over time) → structures (CLD/SFD) → mental models (aannames in PAM, paradigma als leverage point).

Modellen bij dit hoofdstuk

BAFRO · IJSBERG-MODEL Het IJsberg-model (Iceberg Model) Events Wat is er net gebeurd? · zichtbaar boven water tool: nieuwsberichten, incidentanalyses waterlijn Patterns Is dit al eerder voorgevallen? Is er een trend? tool: graphs over time, statistieken Structures Welke structuur veroorzaakt dit patroon? tool: CLD, SFD, stakeholderanalyse Mental models Welke aannames liggen hieronder? tool: PAM (aannames), leverage point 2 (paradigma) diepst onder water Reageer je alleen op event-niveau (firefighting), dan los je het probleem nooit structureel op. Lecture 7 (gastcollege) · collegestof BAFRO

Het IJsberg-model: Vier niveaus, van zichtbaar naar diep verborgen: Events (wat gebeurde er?), Patterns (is er een trend?), Structures (welke structuur veroorzaakt dit?) en Mental models (welke aannames liggen eronder?). Reageer je alleen op events (firefighting), dan los je het probleem nooit structureel op.

Andere hoofdstukken van Business Analysis for Responsible Organisations

Test jezelf met oefenvragen