Graphs over Time & Dynamic Hypothesis
Graphs over time (behaviour over time graphs) zijn een van de eerste stappen in elke systeemanalyse. Ze helpen om van event-gebaseerd denken ('er is net iets vervelends gebeurd') naar trend-gebaseerd denken ('dit probleem heeft al maanden een zichtbaar patroon') te schakelen.
Een set verwachte trendlijnen die tonen hoe sleutelindicatoren (verkoop, kosten, reputatie, klanttevredenheid) zich in de tijd gedragen. Geeft inzicht in de systeemstructuur die het gedrag veroorzaakt.
Methode: teken een X-Y-diagram met de indicator op de Y-as en tijd op de X-as; schets de verwachte trends.
Hope and Fear
Bij elke graph over time teken je meerdere scenario's:
| Scenario | Omschrijving | Doel |
|---|---|---|
| Hope (best case) | Optimistisch: wat als alles goed gaat? | Toont het gewenste toekomstpad; helpt bij interventies |
| Fear (worst case) | Pessimistisch: wat als niets verbetert? | Toont risico's en gevolgen van inactie; maakt urgentie zichtbaar |
| Trend (most likely) | Meest waarschijnlijk op basis van de huidige structuur | Basis voor de dynamische hypothese |
- Beschrijf hoe het probleem evolueert over de tijd
- Stap uit de dagelijkse stroom van events en zie de grotere context
- Identificeer patronen van onderling verbonden onderdelen (verkoop, reputatie, medewerkers)
- Herken variaties in patronen voor verschillende stakeholders
- Als aanvulling op CLD en SFD
Dynamic hypothesis (dynamische hypothese)
Na het tekenen van de graph over time formuleer je een dynamische hypothese: een verklaring van waarom het systeem het geobserveerde gedrag vertoont, uitgedrukt in feedback-termen.
| Stap | Wat doe je? |
|---|---|
| 1. Selecteer een indicator | Kies een maatstaf die het probleem het beste representeert (bv. aantal klanten, reputatiescore) |
| 2. Teken de graph over time | Schets Hope, Fear en Trend voor een gekozen tijdshorizon (bv. 2030) |
| 3. Identificeer versterkende factoren | Wat versterkt het probleem (R-loops)? |
| 4. Identificeer stabiliserende factoren | Wat remt of corrigeert het probleem (B-loops)? |
| 5. Formuleer 5-8 variabelen | Selecteer de sleutelvariabelen die de dynamiek verklaren |
| 6. Beschrijf de logica | Verbaal: 'Meer X leidt tot meer Y, wat leidt tot minder Z, wat leidt tot minder X…' |
| 7. Teken een eerste CLD | Zet variabelen en logica om naar een causaal diagram |
Indicator: aantal klanten · Fear: dalend aantal klanten door concurrentie en verstedelijkingsverlies.
Dynamische hypothese (verbaal): minder klanten → minder inkomsten → minder budget voor versproducten → lagere kwaliteit → lagere aantrekkelijkheid t.o.v. concurrenten → nog minder klanten (R-loop: neerwaartse spiraal). Tegelijk: lagere klantenstroom → lagere versheid → meer voedselverspilling → hogere kosten per eenheid → lagere winstmarge (B-loop: correctief maar ook beperkend).
Variabelen: aantal klanten, inkomsten, budget verse producten, productkwaliteit, aantrekkelijkheid, personeelstevredenheid, voedselverspilling.
Zelf een graph over time tekenen
- Selecteer een indicator die het probleem of de kans representeert.
- Kies een tijdshorizon (bv. de komende 5-10 jaar).
- Teken een XY-grafiek: Y = indicator, X = tijd.
- Schets de Trend-lijn (meest waarschijnlijk).
- Schets de Hope-lijn (optimistisch).
- Schets de Fear-lijn (pessimistisch).
- Bespreek de redenen achter elke trend met het team.
- Zonder historische data: begin vanuit 'nu' en schets verwachte toekomstige trends.
- Graphs over time gaan over patronen, niet over exacte waarden.
- Gebruik ze als input voor probleemformulering en dynamische hypothese: niet als resultaat op zich.
- Groepsopdracht: gebruik ze in Assignment 2 voor de centrale variabele en koppel Hope/Fear aan je interventies in Assignment 3.
Modellen bij dit hoofdstuk
Graph over time: Hope, Fear & Trend: Bij elke graph over time teken je drie scenario's: Hope (best case, optimistisch), Fear (worst case, pessimistisch) en Trend (most likely, basis voor de dynamische hypothese). Gaat over patronen, niet exacte waarden: input voor probleemformulering en de dynamische hypothese.
Andere hoofdstukken van Business Analysis for Responsible Organisations
- Responsible Organisation
- Systeemdenken (Systems Thinking)
- PAM: Purposeful Activity Model
- Integrated Reporting (IR)
- Stakeholdertheorie
- Causal Loop Diagram (CLD)
- Stock and Flow Diagram (SFD) & Vensim
- Systeem Archetypen (Meadows / Kim / Senge)
- Leverage Points: Meadows (2008)
- Interventieontwerp (Stroh, 2015)
- Examen: voorbeeldvragen & antwoorden
- Het IJsberg-model (Iceberg Model)
- Probleemformulering & Research Statement
- Communicatie & Story-telling (Lecture 6)
- Group Model Building (GMB): Rouwette & Franco (2024)
- Limits to Growth (1972): WORLD3-model
- Aanvullende concepten: harde & zachte variabelen, white/black box
- Praktijkcase: drinkwaterconsumptie (RIVM / Ambaum)
- Groepsopdracht: structuur, rubric & checklist
- Sleutelbronnen & academische referenties
- Vensim & System Dynamics: volledige gids