PAM: Purposeful Activity Model

Voordat je een systeemdynamica-model kunt bouwen, moet je begrijpen wat de organisatie doet. De eerste stap in het BAFRO-project is dan ook het in kaart brengen van de kernactiviteiten via een Purposeful Activity Model (PAM): gefocust analyseren wat er gaande is, zonder direct naar oplossingen te springen.

Definitie PAM

PAM is een illustratie die 'één manier van kijken' naar de werkelijkheid vertegenwoordigt. Het toont de operaties van een organisatie vanuit het perspectief van een consultant. PAM is onderdeel van Soft Systems Methodology (Checkland & Poulter, 2010): ontwikkeld om complexe, menselijke probleemsituaties te begrijpen zonder voorbarig te concluderen.

Bouwstenen van PAM

Bouwsteen	Uitleg
Activiteiten (werkwoorden)	Alles wat de organisatie doet: inkopen, produceren, verkopen, communiceren, beheren. Altijd werkwoorden: PAM gaat over wat er gedaan wordt.
Verbindingen (pijlen)	Logische afhankelijkheden: 'Activiteit A moet gebeuren vóór/zodat Activiteit B kan plaatsvinden.'
Stakeholders	Personen of groepen betrokken bij een activiteit: voeren uit, worden beïnvloed, of oefenen invloed uit. Naast de activiteit geplaatst, niet erin.
Aannames	Condities die moeten gelden zodat de verbinding werkt. De zwakke plekken van het systeem: waar het fout kan gaan.
Cirkel (grens)	De organisatiegrens. Activiteiten kunnen ook buiten de cirkel plaatsvinden (bv. van leveranciers of partners).

Het belang van aannames

"System failure roots in assumptions, not activities."

De pijlen in een PAM verbinden activiteiten, maar die verbindingen werken alleen als bepaalde condities gelden: de aannames. Wanneer aannames worden doorbroken, faalt het systeem. Het expliciteren van aannames is een van de meest waardevolle stappen in de analyse.

Voorbeeld: supermarkt Fresh Daily

Activiteit A: inkoop van verse producten bij leveranciers → Activiteit B: uitstallen van producten in de winkel.

Aannames die deze koppeling laten werken:

Leveranciers leveren op tijd en in de afgesproken hoeveelheid.
De producten zijn vers genoeg om meerdere dagen in de winkel te blijven.
Er zijn genoeg medewerkers om producten in te ruimen.
De koelketen werkt goed genoeg.

Als één aanname faalt (bv. leverancier levert te laat), faalt de activiteitenketen.

PAM vs. CLD/SFD: cruciaal onderscheid!

Kenmerk	PAM	CLD / SFD
Eenheden	Werkwoorden (activiteiten)	Zelfstandige naamwoorden (variabelen die ↑ of ↓)
Stakeholders	Direct naast activiteiten in het model	Via hun acties en invloeden (niet als entiteit)
Verbindingen	Logische afhankelijkheden ('A is nodig voor B')	Causale relaties met polariteit (+ of −)
Doel	Begrijpen wat de organisatie doet	Begrijpen hoe het systeem zich dynamisch gedraagt
Fase	Seminar 1 & 2: eerste analyse	Seminar 3 & 4: verdiepende modellering

Veelgemaakte fout: stakeholders in CLD/SFD

✓ Goed

'Inkoop van grondstoffen' of 'aantal leveranciers' als variabele: meetbare grootheden die veranderen
'Aantal klanten' als stock in SFD: accumuleert via instroom en uitstroom

✗ Fout

'Leveranciers' als variabele: geen grootheid die stijgt of daalt
'Klanten' als variabele in SFD: een entiteit, geen getal dat verandert

Modellen bij dit hoofdstuk

Purposeful Activity Model (PAM): PAM brengt de kernactiviteiten van een organisatie in kaart: activiteiten (werkwoorden), verbindingen (logische afhankelijkheden), stakeholders (naast de activiteit) en aannames (op de verbinding). 'System failure roots in assumptions, not activities': als een aanname faalt, faalt de keten. Onderdeel van Soft Systems Methodology (Checkland & Poulter, 2010).

Andere hoofdstukken van Business Analysis for Responsible Organisations

Test jezelf met oefenvragen